Wystawa ta była możliwa w szczególności dzięki współpracy z Litewskim Muzeum Narodowym w Wilnie, które udostępniło cenne zabytku dawnego tatarskiego piśmiennictwa. Innym niezwykłym zabytkiem, ze względów konserwatorskich pokazywanym na wystawie tylko przez pewien czas, był unikalny tatarski egzemplarz ariańskiej Biblii nieświeskiej z 1572 r. zachowany w zbiorach Biblioteki Uniwersytetu Warszawskiego (który jest przygotowywany do zgłoszenia do programu Lista Pamięci Świata UNESCO).
Wystawa powstała w ramach 17. Międzynarodowego Kongresu Sztuki Tureckiej (ICTA) w Warszawie, którego organizatorami były Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie i Uniwersytet Warszawski. Kongres odbywał się w dniach 18–21 września 2023 r.
KORAN POD OSZMIAŃSKĄ LIPĄ
Obiekty
-
Tefsir
(rękopis Koranu z tłumaczeniem interlinearnym na język polski z XVII w.), skopiowany w 1890 r.
Litewskie Muzeum Narodowe -
Koran
rękopis Tatarów polsko-litewskich, kopista Alej Żdanowicz, 1835 r.
Litewskie Muzeum Narodowe
-
Koran
rękopis Tatarów polsko-litewskich,
przed 1848 r.
Litewskie Muzeum Narodowe
STAROPOLSKIE KANTYCZKI W TATARSKICH KSIĘGACH | Wpływy chrześcijańskie na literaturę Tatarów dawnej Rzeczypospolitej
Obiekty
-
Kitab
rękopis Tatarów polsko-litewskich skopiowany w 1881-1886 r., zawierający m.in. fragmenty Pisma św. w tłumaczeniu Jakuba Wujka (1599) transkrybowane alfabetem arabskim,
Litewskie Muzeum Narodowe -
Kitab
rękopis Tatarów polsko-litewskich (zawierający m.in. staropolską orację przy dawaniu wieńca pannie młodej), kopista Jan Lebiedź, 1771 r.,
Litewskie Muzeum Narodowe
-
Spiżarnia aktów rozmaitych które się przy zalotach, weselach, bankietach, pogrzebach, godnych inszych zabawach świeckich, odprawować zwykły…
Kraków 1680 (druk ze staropolską oracją zaadaptowaną w modlitewnikach tatarskich alfabetem arabskim jako oracja ślubna)
Bibiloteka Uniwersytecka w Warszawie -
Chamaił
modlitewnik Tatarów polsko-litewskich (strony z tekstem staropolskiej pieśni-legendy o św. Hiobie), pocz. XIX w. [faksymile, obiekt w depozycie Muzeum Historii Polski],
Wydział Orientalistyczny Uniwersytetu Warszawskiego -
Piesni katolickie nowo reformowane…
Stanisław Serafin Jagodyński, Kraków 1695 (strony z tekstem średniowiecznej pieśni-legendy o św. Hiobie zaadaptowanej do rękopisów tatarskich)
Biblioteka Uniwersytetu Warszawskiego
W POSZUKIWANIU WSPÓLNYCH ŹRÓDEŁ | Apokryfy trzech religii
Obiekty
-
Chamaił
modlitewnik Tatarów polsko-litewskich (strony z rysunkami emblematycznymi i figurami talizmanicznymi), przed 1890 r.
Litewskie Muzeum Narodowe -
Chamaił
modlitewnik Tatarów polsko-litewskich (strony z drzewem genealogicznym potomków Adama i Ewy), XVIII/XIX w.
Litewskie Muzeum Narodowe
Vita Adae et Evae
Obiekty
-
Kitab
rękopis Tatarów polsko-litewskich (strony z tekstem: Historyji barzo cudnej o stworzeniu nieba i ziemi z 1543 r.), 1782/1783 r.
Tatarskie archiwum rodzinne
Biblia nieświeska wśród Tatarów
Obiekty
-
Biblia to jest księgi Starego i Nowego przymierza… (Biblia nieświeska)
tłum. Szymon Budny, Nieśwież 1572 (egzemplarz używany przez Tatarów polsko-litewskich, z komentarzami zapisanymi pismem arabskim)
Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie
OTO ŚWIATŁOŚĆ WIELKA | Pobożność i wiara w opiekę Stwórcy w tatarskich modlitewnikach
Obiekty
-
Kitab
rękopis Tatarów polsko-litewskich (strony z turkijskim hymenm religijnym, zikrem, i równoległym tłumaczeniem na język polski zapisanym alfabetem arabskim), XVIII/XIX w.
Zbiory prywatne -
Chamaił
modlitewnik Tatarów polsko-litewskich (strony z arabskimi modlitwami ochronnymi), XVIII/XIX w.
Litewskie Muzeum Narodowe -
Chamaił
modlitewnik Tatarów polsko-litewskich (strony z białoruskim komentarzem do arabskiej modlitwy ‘Ptaki duchowe’), 1 poł. XIX w.
Litewskie Muzeum Narodowe
-
Spis szartów
rękopis Tatarów polsko-litewskich z zasadami, zakazami i powinnościami religijnymi (alfabetem łacińskim), 1815 r.
Litewskie Muzeum Narodowe
WŚRÓD ZAMKÓW, DWORÓW I ZAŚCIANKÓW | Dla wdzięczności Bożej i za wszystek naród ojcowski
Obiekty
-
Poświadczenie szlachectwa Amurata Józefowicza
1841 r.
Muzeum Podlaskie w Białymstoku -
Koran
(rękopis osmański) podarowany przez Adama Kazimierza Czartoryskiego porucznikowi Jakubowu Józefowiczowi z Małaszewicz, XVIII w.
Litewskie Muzeum Narodowe
DLA WDZIĘCZNOŚCI BOŻEJ I ZA WSZYSTEK NARÓD OJCOWSKI
Obiekty
-
Daławar
(zwój modlitewny) rodziny Józefowiczów z Małaszewicz, 1858 r.
Litewskie Muzeum Narodowe -
Rejestr Czterdziestu Jasieni
(spis intencji do recytacji 36 sury Koranu Ja.Sin.), kopista Mahmet Jęczura, 1795 r.
Litewskie Muzeum Narodowe
OBRAZ – SŁOWEM I MODLITWĄ
Obiekty
-
Muhir
(plansza talizmaniczna Tatarów polsko-litewskich) z modlitwą ‘Pieczęć Prorocka’, kopista Dawid Mucharski, Kazań 1854 r.
Muzeum Podlaskie w Białymstoku -
Muhir
(kompozycja kaligraficzna wykonana w środowisku Tatarów polsko-litewskich), 1928 r.
Litewskie Muzeum Narodowe -
Muhir
(plansza talizmaniczna Tatarów polsko-litewskich) z meczetu w Bohonikach, XIX w.
Muzeum Podlaskie w Białymstoku
-
Szamail
(drukowana plansza talizmaniczna Tatarów nadwołańskich używana wśród Tatarów polsko-litewskich), Kazań, 1870 r.
Muzeum Podlaskie w Białymstoku -
Muhir
(plansza talizmaniczna Tatarów polsko-litewskich), XIX w.
Litewskie Muzeum Narodowe
EMBLEMATY POBOŻNOŚCI
Obiekty
-
Chamaił z rysunkami emblematycznymi
kopista Mustafa Korycki, 1802 r.
PAN Biblioteka Gdańska
WARSZTAT TATARSKIEGO SKRYPTORA
-
Rękopis turecki
z opisem zasad kultu muzułmańskiego (ʻIlm-ü ḥāl), 1784 r. – użytkowany przez Tatarów polsko-litewskich
Litewskie Muzeum Narodowe -
Rękopis
z tekstami religijnymi w jęz. tureckim skopiowany przez wybitnego kopistę i imama Mustafę Szahidewicza ze Słonimia, 1 poł. XIX w. (na marginesach notatki kopisty z objaśnieniami wyrazów tureckich i arabskich)
Litewskie Muzeum Narodowe -
Rękopis turecki
z tekstami religijnymi, XVII-XVIII w. - po imamie parafii w Studziance, Eliaszu Olejkiewiczu (zm. 1810), i jego synie Mustafie Olejkiewiczu (zm. 1823 r.), poruczniku 3 pułku ułanów wojsk polskich
Litewskie Muzeum Narodowe -
Koran
Azja Środkowa, XVIII w. – użytkowany przez Tatarów polsko-litewskich
Litewskie Muzeum Narodowe -
Koran
Azja Środkowa, XVIII w. – użytkowany przez Tatarów polsko-litewskich
Litewskie Muzeum Narodowe
-
Rękopis turecki
z tedżwidem (zasadami recytacji i artykulacji Koranu) i innymi tekstami religijnymi, 2 poł. XVIII w. – użytkowany przez Tatarów polsko-litewskich
Litewskie Muzeum Narodowe -
Zwoje modlitewne
Turcja osmańska, XVIII w. – używane jako talizmany przez Tatarów polsko-litewskich
Tatarskie archiwum rodzinne
NOWOŚCI ZNAD WOŁGI
-
Heftiyek-i Sherīf
Kazań XIX w. – modlitewnik (wyciąg sur z Koranu) drukowany w Kazaniu i używany przez Tatarów polsko-litewskich
Tatarskie archiwum rodzinne
TRANSGRESJE PISMA
-
Chamaił (modlitewnik)
transkrybowany cyrylicą i łacinką, 1858 (strony z XVII-wiecznym tłumaczeniem 36 sury Koranu na język polski przetranskrybowanym z tefsiru, z alfabetu arabskiego na łacinkę; fragment o uczniach Jezusa)
Litewskie Muzeum Narodowe -
Chamaił (modlitewnik)
transkrybowany cyrylicą (kopista imam Jan Szahidewicz z Łowczyc), 1907 r.
Litewskie Muzeum Narodowe
TRANSGRESJE WYZNAŃ
-
Rękopis tłumaczenia części Koranu na język polski
przygotowanego w 1828 r. dla Tatarów z inicjatywy Joachima Lelewela przez wileńskich filomatów, księdza Dionizego Chlewińskiego i Ignacego Domeykę. Rękopis pochodzi z dworu w Czombrowie, z którym związana była rodzina Adama Mickiewicza i który stał się pierwowzorem Soplicowa z „Pana Tadeusza”.
Archiwum dworskie z Czombrowa (w zb. Joanny Puchalskiej) -
Koran
tłum. ks. Dionizy Chlewiński, Ignacy Domeyko; Poznań 1836 r.] (filomacki przekład Koranu z 1828 r. wydany częściowo nakładem Bernarda Potockiego w Poznaniu)
PAN Biblioteka Kórnicka -
Koran (Al-Koran). Z arabskiego przekład polski Jana Murzy Tarak Buczackiego, Tatara z Podlasia…
Warszawa 1858 (winieta pełnego wydania filomackiego przekładu Koranu z 1828 r., opublikowanego z niewielkimi zmianami pod nazwiskiem Jana Buczackiego, zm. 1857, przez Aleksandra Nowoleckiego w Warszawie)
Galeria zdjęć z wystawy
Tradycyjna kultura religijna Tatarów polsko-litewskich. Jej unikalne źródła i współczesne losy – pokaz filmu i wykład
Obejrzyj nagranie
XVII Międzynarodowy Kongres Sztuki Tureckiej
W dniach 18–21 września 2023 r. w Warszawie odbył się 17th International Congress of Turkish Art współorganizowany przez Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie oraz Uniwersytet Warszawski.
Czytaj więcej
Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach zadania „Dofinansowanie finalnej części projektu dokumentacyjnego-wystawienniczego poświęconego m.in. dziełom dawnego rękopiśmiennictwa Tatarów polsko-litewskich”
